Debat in de Digitale Hofstad

Stemmen uit de Haagse Wijken

De direct gekozen burgemeester weer uit de ijskast – deel 4

Weer uit de kast ??

D66 blijft inzetten op een gekozen burgemeester. De partij diende wederom een wet in die haar ideaal een stapje dichterbij moet brengen.

Als het wetsvoorstel weer wordt aangenomen, wordt de benoemingswijze van een burgemeester uit de grondwet gehaald. Als dat eenmaal gebeurd is, kan het parlement gemakkelijker een nieuw systeem invoeren. Dan is er geen lastige grondwetswijziging meer nodig. In die situatie zou een gewone Kamermeerderheid bijvoorbeeld een direct gekozen burgemeesterschap kunnen invoeren. En dat is waar D66 eigenlijk naar toe wil.

Sinds 2002 mag de gemeenteraad al wel bepalen wie de burgemeester wordt, maar daar zijn diverse varianten voor. D66 wil dat de burgemeester en commissaris van de Koning direct door de bevolking worden gekozen.

CDA

Het CDA werd na jaren aarzelen uiteindelijk ook voluit voorstander van de gekozen burgemeester. Daarmee is nu een tweederde meerderheid van de Tweede Kamer voorstander van het rechtstreeks kiezen van de burgemeester en kan de benodigde grondwetswijziging worden doorgevoerd. ‘Dat schimmige systeem met een vertrouwenscommissie loopt op zijn laatste benen. We willen naar een open verkiezing’, zegt CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma, zelf de zoon van een burgemeester, zaterdag in een interview met de Volkskrant.

Vertrek Thom de Graaf D66

In 2005 sneuvelde het voorstel voor gekozen burgemeester in de Eerste Kamer, omdat de PvdA tegen stemde. Minister Thom de Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) trad af en de partij besloot de plannen voor staatshervorming even te laten rusten.

zie ook: De direct gekozen burgemeester weer uit de ijskast – deel 3

zie ook: De direct gekozen burgemeester weer uit de ijskast ??? – deel 2

Zie ook: De direct gekozen burgemeester weer uit de kast ? – deel 1

Zie ook: Opnieuw aandacht voor de direct door het volk gekozen Burgemeester

Iedereen weet: het is tijd voor gekozen burgemeester

Elsevier 19.07.2017 Burgemeestersbenoemingen beginnen steeds meer te wringen. De functie is in wezen apolitiek, maar de selectieprocedure komt voortdurend in partijpolitiek vaarwater. Vorige week was er spektakel op het stadhuis van Den Bosch, omdat er volop naar het Brabants Dagblad was gelekt vanuit de vertrouwenscommissie.  ‘Een slagveld,’ noemde de vertrekkende burgemeester Ton Rombouts (CDA) de gang van zaken rond zijn opvolger.

Een week daarvoor werd er vanuit de vertrouwenscommissie in Arnhem níet gelekt. Daar liep alles op rolletjes en kwam opeens PvdA’er Ahmed Marcouch als een duveltje uit een doosje. Toen was er ook ophef, want hoe kon een vrijwel afgedankte partij als de PvdA tóch weer een burgemeesterspost scoren?

De manier waarop burgemeesters worden benoemd, is eigenlijk het slechtste van twee werelden. Niet plompverloren geparachuteerd vanuit Den Haag;  niet democratisch gekozen. Iets vaags halverwege.

Onnavolgbare politisering van de benoemingsprocedure

Tot 25 jaar geleden werden burgemeesters van de wat grotere steden plompverloren door het kabinet benoemd, waarbij er op de kwaliteiten van de persoon en op een evenredige verdeling van partijkleuren werd gelet. Maar op den duur werd die methode als ondemocratisch ervaren.

Syp Wynia: Waarom Marouch ongeschikt is als burgemeester

De roep werd luider om de burgemeester voortaan te kiezen. Maar dat ging niet door. Er kwam een procedure die er een beetje tussenin zit. Niet de bevolking mag kiezen, maar de door de bevolking gekozen gemeenteraadsleden bedisselen wie de burgemeester wordt.

Dit is half-democratisch en het leidt tot een onnavolgbare politisering van de benoemingsprocedure. Veel burgers ergeren zich daaraan, want juist de burgemeester als een niet-politieke gezagsdrager is hen dierbaar. Ze willen geen paladijn van de partijbelangen.

Zodra je de voordeur uitloopt, ben je het

De term burgemeester is een verbastering van de Middeleeuwse term ‘burgi magistratus’: meester van de burcht. Zo zien veel burgers hun burgemeester nog altijd het liefst: baas van het stadhuis. ‘Zodra je de voordeur uitloopt, ben je het,’ zeggen burgemeesters over hun functie. Iedereen wil met deze autoriteit praten, want dat is je buitenkansje om te vertellen wat er in je stad of dorp moet gebeuren. De burgemeester is immers de man of vrouw met de ambtsketen die – hopelijk – alles regelt, terwijl raadsleden en wethouders lopen te knoeien met partijbelangen.

Formeel klopt dat niet, want de neutrale burgemeester moet vooral de vergaderingen van gemeenteraad en wethouders-college voorzitten. Alleen qua openbare orde en veiligheid kan de burgemeester zich doen gelden. Juist op dit terrein verlangen de burgers krachtdadig optreden en dat straalt dan weer af op de burgemeester.

Iedereen weet: op den duur wordt de burgemeester gekozen

Op het Binnenhof voelt iedereen wel aan dat op den duur de burgemeester gekozen zal worden. De vraag is echter of het nieuwe kabinet een stap in die richting gaat zetten. Dat zou een prachtige manier zijn om D66 te paaien. Het CDA was altijd tegenstander van burgemeestersverkiezingen, maar inmiddels wil CDA-leider Sybrand Buma af van ‘het schimmige systeem van vertrouwenscommissies’. De VVD is min of meer in vertwijfeling. Alleen ChristenUnie is tegen, maar zal dit niet keihard spelen.

Benoeming burgemeesters uit Grondwet

In 2016 haalde een twee derde meerderheid van Tweede en Eerste Kamer de burgemeestersbenoeming al uit de Grondwet. Beide Kamers moeten daar de komende jaren nog een keer over stemmen. Daarna kunnen burgemeestersverkiezingen snel worden geregeld, mits het nieuwe kabinet dat wil.

Is dit wenselijk? Een gekozen burgemeester zal een krachtiger leider zijn van de gemeente. De wethouders en fracties in de gemeenteraad zullen moeten dimmen. Op lokaal niveau ontstaat min of meer een presidentieel stelsel. Dat is on-Nederlands, maar onvermijdelijk gezien het verval van politieke partijen: steeds minder mensen zijn partijlid en voor vrijwel.

  Politiek verslaggever Redacteur Eric Vrijsen  (1957) volgt voor Elsevier Weekblad sinds 1994 de Nederlandse politiek.

Trend in burgemeestersland: politieke afkomst doet er steeds minder toe

VK 11.07.2017 De burgemeestersbenoeming onttrekt zich aan het Haagse handjeklap, maar dat staat de dominantie van VVD, CDA en PvdA nog niet in de weg.

Toen Ton Rombouts in 1996 burgemeester werd van Den Bosch, waren in de Brabantse hoofdstad twee dingen zeker: in zijn paleis op de Parade zetelde de bisschop, een paar steenworpen verderop in het stadhuis aan de Markt zat zijn wereldse, maar toch altijd nog katholieke tegenhanger: op twee NSB’ers na in de oorlogsjaren had Den Bosch meer dan een eeuw lang steeds een KVP’er of katholieke CDA’er als burgemeester. Den Bosch was, zoals dat heette, een CDA-stad.

Dat Rombouts nu, na 21 jaar, wordt opgevolgd door VVD’er Jack Mikkers mag dan ook als een stevig bewijsstuk gelden van de veranderde verhoudingen in burgemeestersland. Niets is daar meer zeker. Drie benoemingen binnen één week in de top 20 van grootste gemeenten tonen aan dat de politieke afkomst van de kandidaten er nu echt steeds minder toe doet.

Arnhem

Toen voormalig PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch vorige week werd voorgedragen in Arnhem zagen liefhebbers van politieke machinaties juist het bewijs van het tegendeel: de PvdA – weggevaagd in de Tweede Kamer, maar nog net met één been in het landsbestuur – maakt van de gelegenheid gebruik om nog snel even wat partijgenoten op het pluche te helpen.

In werkelijkheid is daarvan geen spoor te bekennen. ‘Het was ook mijn eerste gedachte toen ik van Marcouch hoorde: gevallen Kamerlid wordt aan een nieuwe baan geholpen’, zegt Nico Baakman, politicoloog aan de Universiteit van Maastricht en expert in politieke benoemingen. ‘Maar hoe je het ook bekijkt: ik zie niet hoe de PvdA dat in dit geval had moeten regelen.’

De PvdA is in Arnhem slechts de derde partij. Marcouch werd voorgedragen door een lokale commissie met leden van onder meer SP, GroenLinks, Arnhem Centraal, Verenigd Arnhem, de Arnhemse Ouderen Partij en de Partij voor de Dieren – niet bepaald partijen die gevoelig zijn voor PvdA-druk vanaf het Binnenhof.

In Zaanstad, waar PvdA’er Jan Hamming deze week de winnaar werd, was de keuzecommissie niet minder gevarieerd. VVD’er Mikkers werd in Den Bosch geselecteerd uit 23 kandidaten, door alle fractievoorzitters in de raad.

Het is een tendens die in 2001 werd ingezet met de nieuwe benoemingsprocedure. Tot dat moment had elke grote Kamerfractie op het Binnenhof een eigen burgemeestersspecialist – iemand die de politieke kaart van Nederland uit het hoofd kende en onmiddellijk alarm sloeg als de verhoudingen tussen CDA, PvdA en VVD uit het lood dreigden te slaan. Dan volgde een potje kwartetten totdat iedereen weer tevreden was.

‘Het was ook mijn eerste gedachte toen ik van Marcouch hoorde: gevallen Kamerlid wordt aan een nieuwe baan geholpen’, zegt Nico Baakman, politicoloog aan de Universiteit van Maastricht. © ANP

Tegenwoordig hebben de gemeenteraden het recht van aanbeveling. Een vertrouwenscommissie van de raad selecteert de kandidaten en legt die voor aan de lokale volksvertegenwoordigers. De politieke kleur van de gegadigden is daarbij steeds minder van belang. Want al zouden de Haagse partijleiders willen, dan nog hebben ze hun partijgenoten niet in de hand. Niemand kan verboden worden te solliciteren.

En zelfs afspraken bieden geen garantie op succes. CDA’er Gerd Leers dacht zich in 2008 in Rotterdam verzekerd te hebben van de steun van de lokale PvdA. Maar die schoof uiteindelijk zelf Ahmed Aboutaleb naar voren. Uit Leers’ reactie sprak ongeloof: ‘Ik ben gewoon genept’.

Zo verschoten de afgelopen jaren vele gemeenten van burgemeesterskleur. Het enige wat daarbij vooralsnog niet of nauwelijks verandert: de kans is nog altijd klein dat een burgemeester niet van VVD, CDA of PvdA is. In 1998 had 93 procent van alle Nederlanders een burgemeester van een van de oude drie. In 2016 was het nog altijd 87 procent.

Slechts D66 (5 procent) en de lokale partijen (3 procent) slaan een bresje in het bastion. Ook is er een lichte trend waarneembaar naar de onafhankelijke kandidaat: inmiddels hebben acht gemeenten, waaronder Maastricht, een burgemeester zonder politieke kleur.

Dominantie van de oude drie

Hoe blijft die voortdurende dominantie van de oude drie in stand? Deels ligt dat aan de SP en de PVV, grote spelers in Den Haag, die nog altijd niet of nauwelijks burgemeesterskandidaten laten solliciteren. Maar waarom komen de lokale kandidaten niet door? ‘Ik zou het graag verklaren, maar het is raadselachtig’, zegt Baakman.

‘Je zou zeggen dat de kleintjes en de lokalen nu zo onderhand hun kans eens grijpen. Dat doen ze niet. Het is speculatie, maar misschien hebben gemeenteraden de neiging om voor ervaring te kiezen. CDA, VVD en PvdA zijn nog altijd leverancier van carrièrepolitici, mensen die van jongs af aan ervaring opdoen in het openbaar bestuur. Wat ook kan meespelen: die vertrouwenscommissies streven naar consensus. Misschien roepen de middenkandidaten uiteindelijk de minste weerstand op.’

Voor wie het echt anders wil, gloort intussen enige hoop: het D66-initatief tot grondwetshervorming om de direct gekozen burgemeester mogelijk te maken, is in eerste lezing al door de Eerste en de Tweede Kamer. De tweede ronde volgt in de komende kabinetsperiode. De kans dat het lukt is groot. De echte revolutie in burgemeestersland zal daarop nog even moeten wachten.

Bekijk hier de politieke kleur van de burgemeesters in alle gemeenten van Nederland. 

Volg en lees meer over:   DEN BOSCH   NOORD-BRABANT   NEDERLAND   POLITIEK

zie ook: Jan Hamming (PvdA) nieuwe burgemeester Zaanstad; Den Bosch kiest voor niet-religieuze Jack Mikkers (VVD) VK 11.07.2017

zie ook:  Burgemeester Mikkers was tweede keus van Den Bosch: favoriet Hamming koos voor Zaanstad VK 12.07.2017

VOORSTEL GEKOZEN BURGEMEESTER WEER IN KAMER

BB 04.05.2017 Een initiatiefwetsvoorstel van D66 om de benoeming van burgemeesters en commissarissen van de Koning uit de Grondwet te krijgen, gaat donderdag voor de tweede keer naar de Tweede Kamer. Het blijft spannend of het voorstel het in tweede lezing gaat halen.

Tweederde meerderheid nodig
Het voorstel is al een keer door de Tweede en Eerste Kamer goedgekeurd. Maar voor een grondwetswijziging moet het nog een keer door beide Kamers en steun van een tweederdemeerderheid krijgen. Dat lukte in eerste lezing in beide Kamers, maar het CDA stemde in de Senaat wel tegen.

In het initiatief van D66 wordt niet geregeld hoe de benoeming straks moet gebeuren. ‘Nadat de Grondwet is gewijzigd kan Nederland nadenken over of de burgemeester direct gekozen moet worden door de inwoners of dat bijvoorbeeld de gemeenteraad de burgemeester kiest’, aldus D66 Tweede Kamerlid Rob Jetten.

PvdA tegen in 2005

Een vergelijkbaar voorstel haalde het in 2005 niet in de Eerste Kamer nadat de PvdA zich ertegen had gekeerd. Sinds 2002 mag de gemeenteraad al wel bepalen wie de burgemeester wordt, maar daar zijn diverse varianten voor. D66 wil dat de burgemeester en commissaris van de Koning direct door de bevolking worden gekozen. (ANP)

GERELATEERDE ARTIKELEN;

Tweede ronde gekozen burgemeester

Telegraaf 04.05.2017 D66 blijft inzetten op een gekozen burgemeester. De partij dient vandaag opnieuw een wet in die haar ideaal een stapje dichterbij moet brengen.

Het is opmerkelijk dat D66 dit omstreden voorstel zo vurig doorzet terwijl er momenteel ook nog geformeerd wordt. Zo was het CDA in de senaat tegen de wet en die partij zou in de formatie nog moeilijk kunnen gaan doen. Bij D66 zijn ze in elk geval niet van plan het voorstel in te trekken.

Kamerlid Rob Jetten dient nu het wetsvoorstel in dat D66 eerder al eens succesvol door de Kamer loodste. Omdat het een grondwetswijziging betreft, moet het namelijk twee keer door Eerste en Tweede Kamer worden aangenomen. Deze keer zelfs met een tweederde meerderheid.

Het ziet er vooralsnog goed uit voor D66. CDA en PvdA, die eerder voor en later (deels) tegen stemden, lijken niet eens per se nodig voor die tweederde meerheid in de Tweede Kamer.

Als het wetsvoorstel weer wordt aangenomen, wordt de benoemingswijze van een burgemeester uit de grondwet gehaald. Als dat eenmaal gebeurd is, kan het parlement gemakkelijker een nieuw systeem invoeren. Dan is er geen lastige grondwetswijziging meer nodig. In die situatie zou een gewone Kamermeerderheid bijvoorbeeld een direct gekozen burgemeesterschap kunnen invoeren. En dat is waar D66 eigenlijk naar toe wil.

Officieel wordt een burgemeester momenteel nog bij koninklijk besluit benoemd. De laatste jaren krijgt de gemeenteraad echter steeds meer te zeggen. Die doet een aanbeveling over welke kandidaat het moet worden en die wordt eigenlijk altijd overgenomen. Critici vinden de D66-wet daarom overbodig, maar die partij vindt dat er momenteel nog steeds te weinig transparantie is.

D66 blijft inzetten op gekozen burgemeester

Telegraaf 04.05.2017  D66 blijft inzetten op een gekozen burgemeester. De partij dient vandaag opnieuw een wet in die haar ideaal een stapje dichterbij moet brengen.

Het is opmerkelijk dat D66 dit omstreden voorstel zo vurig doorzet terwijl er momenteel ook nog geformeerd wordt. Zo was het CDA in de senaat tegen de wet en die partij zou in de formatie nog moeilijk kunnen gaan doen. Bij D66 zijn ze in elk geval niet van plan het voorstel in te trekken.

Kamerlid Rob Jetten dient nu het wetsvoorstel in dat D66 eerder al eens succesvol door de Kamer loodste. Omdat het een grondwetswijziging betreft, moet het namelijk twee keer door Eerste en Tweede Kamer worden aangenomen. Deze keer zelfs met een tweederde meerderheid.

Het ziet er vooralsnog goed uit voor D66. CDA en PvdA, die eerder voor en later (deels) tegen stemden, lijken niet eens per se nodig voor die tweederde meerheid in de Tweede Kamer.

Als het wetsvoorstel weer wordt aangenomen, wordt de benoemingswijze van een burgemeester uit de grondwet gehaald. Als dat eenmaal gebeurd is, kan het parlement gemakkelijker een nieuw systeem invoeren. Dan is er geen lastige grondwetswijziging meer nodig. In die situatie zou een gewone Kamermeerderheid bijvoorbeeld een direct gekozen burgemeesterschap kunnen invoeren. En dat is waar D66 eigenlijk naar toe wil.

Officieel wordt een burgemeester momenteel nog bij koninklijk besluit benoemd. De laatste jaren krijgt de gemeenteraad echter steeds meer te zeggen. Die doet een aanbeveling over welke kandidaat het moet worden en die wordt eigenlijk altijd overgenomen. Critici vinden de D66-wet daarom overbodig, maar die partij vindt dat er momenteel nog steeds te weinig transparantie is.

LEES MEER OVER; KABINET TWEEDE KAMER D66 GEKOZEN BURGEMEESTER

mei 5, 2017 Posted by | 1e kamer, 2e kamer, burgemeester, D66, politiek | , , , , , , , , | Plaats een reactie