Debat in de Digitale Hofstad

Stemmen uit de Haagse Wijken

Nieuwe staatssecretarissen in het demissionair kabinet alsnog weg als Kamerlid

(On(ver­e­nig­baar­heid van de func­tie van mi­nis­ter of staats­se­cre­ta­ris met het Ka­mer­lid­maat­schap

De staatssecretarissen Yesilgöz, Wiersma en Van Weyenberg geven alsnog hun Kamerzetel op. In een brief aan Kamervoorzitter Bergkamp verwijzen ze naar het advies van de Raad van State van gisteren.

De drie werden in maart alle drie gekozen in de Tweede Kamer. Toen ze later werden benoemd tot staatssecretaris in het demissionaire kabinet, bleven ze die functies combineren.

Over de vraag of die combinatie grondwettelijk wel mag, ontstond veel discussie. De Kamer vroeg de Raad van State daarop om advies. 

Dat er de laatste tijd zittende Kamerleden zijn benoemd in het demissionaire kabinet zonder dat ze hun zetel hebben opgegeven, is ongelukkig maar niet in strijd met de Grondwet. Dat schrijft de Raad van State in een advies aan de Tweede Kamer.

De Kamer had om deze zogeheten ‘voorlichting’ gevraagd, nadat er ophef was ontstaan over de benoeming van de staatsecretarissen Yesilgöz, Van Weyenberg en Wiersma. Zij blijven tegelijkertijd ook Kamerlid.

Verschillende hoogleraren vinden dat die combinatie op gespannen voet staat met de Grondwet. De combinatie van functies is volgens hen alleen mogelijk voor zittende bewindslieden, die na verkiezingen ook in de Kamer worden gekozen, zoals premier Rutte en minister Kaag. Dat zou niet gelden voor Kamerleden die pas na hun verkiezing worden benoemd in het kabinet.

In dit artikel sprak de NOS ook met deskundigen over het vraagstuk: mag dit wel?

Ook de Raad van State vindt dat er grondwettelijke complicaties zijn en dat die te laat en onvoldoende zijn onderkend. Maar de Grondwet is volgens de raad op verschillende manieren te interpreteren. “Daarom is hier onvoldoende grond om te concluderen dat er sprake is van strijd met de Grondwet.”

Uiteindelijk moet de Tweede Kamer beslissen of het toegestaan wordt, luidt het advies. Het kabinet had de voordracht van de staatssecretarissen beter moeten toelichten en uitgebreider antwoord moeten geven op vragen van Kamerleden, vindt het adviesorgaan.

SP-Kamerlid Renske Leijten noemt de uitspraak van de Raad van State een tik op de vingers voor het kabinet. Volgens haar blijft overeind dat de huidige situatie onwenselijk is. Volgende week gaat de Kamer erover debatteren. Leijten roept de drie staatssecretarissen op zich tot die tijd terug te trekken.

Terugblik;

Twijfels over de Status van het huidig demissionaire kabinet

Sinds de val van het kabinet op 15 januari 2021 zijn al vier nieuwe bewindslieden beëdigd. Gisteren werden Tom de Bruijn (D66), Dennis Wiersma (VVD) en Steven van Weyenberg (D66) als nieuwe krachten aan het kabinet toegevoegd. En ruim twee maanden geleden werd Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD) ook al tot vervangend staatssecretaris benoemd.

Nog nooit eerder werden vier bewindslieden in de regering benoemd tijdens een demissionaire periode. Dat roept de vraag op: mag dat wel?

PVV-leider Wilders bestempelde de benoemingen van gisteren als “staatsrechtelijk onzuiver” en zelfs “politiek ongewenst”. Ook SP-leider Marijnissen heeft hier inmiddels Kamervragen over gesteld.

Andere Kamerleden zien in de benoemingen een aanleiding om verder te debatteren over de formatie. Die is al vijf maanden gaande en zit vooralsnog vast. In de tussentijd moet er iemand op de winkel passen en wil het kabinet niet dat de overgebleven bewindspersonen overwerkt raken. Voor het kabinet is het daarnaast logisch om Kamerleden aan te wijzen die al goed ingevoerd zijn op bepaalde dossiers.

Maar deskundigen zijn erg kritisch over de benoemingen. Zij wijzen erop dat een demissionair kabinet – net als een gewoon kabinet – staatssecretarissen en ministers mag benoemen, maar dat hier wel een belangrijke voorwaarde aan verbonden is. De benoemde bewindslieden mogen niet gelijktijdig ook Kamerlid zijn. En dat is bij Wiersma, Weyenberg en Yesilgöz-Zegerius wel het geval.

profielfoto


Mark Rutte @MinPres

We verwelkomen vandaag drie nieuwe krachten in het kabinet. Tom de Bruijn is beëdigd tot minister voor BHOS, @DennisWiersma tot staatssecretaris van SZW en @svanweyenberg tot staatssecretaris van I&W. Ik zie uit naar een goede samenwerking en wens hen veel succes.

Hoe zit dat precies? Door een uitzonderingsregel mogen de bewindslieden uit het ‘oude’ kabinet, zoals demissionair premier Rutte zelf, wel tegelijkertijd Kamerlid zijn. Dit geldt zolang de formatie duurt.

Die regel bestaat al decennia en heeft vooral praktische redenen: afgetreden bewindslieden moeten als Kamerlid mee kunnen doen aan de nieuwe verkiezingen.

Maar in het geval van de benoemingen van Wiersma, Weyenberg en Yesilgöz-Zegerius is een ongrondwettige situatie ontstaan, zeggen de staatsrechtelijk experts. De drie bewindslieden waren voor de verkiezingen nog geen lid van het afgetreden kabinet. De uitzonderingsregel, die bijvoorbeeld wel geldt voor de Kamerleden Rutte en Kaag, zou voor hen niet bedoeld zijn.

Met andere woorden: het kabinet heeft volgens de experts tegen de regels van de Grondwet in gehandeld. “De uitzonderingsregel is er speciaal voor de verkiezingen. Maar zulke spelregels zijn er niet voor niets”, zegt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans.

‘Grondwettelijke regels stilzwijgend opgerekt’

Volgens Bert van den Braak, bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis, heeft het demissionaire kabinet de grondwettelijke regels met de drie benoemingen stilzwijgend opgerekt. En dat komt volgens hem de geloofwaardigheid van het kabinet niet ten goede. “Wij als burgers moeten ons ook aan allerlei wetten houden. Dat geldt ook voor het kabinet”, zegt Van den Braak.

Hij ziet daarnaast nog een ander probleem. “Het is een precedentwerking. Ieder kabinet zou dan na de verkiezingen nog allerlei Kamerleden kunnen aanstellen als bewindslieden, terwijl dat niet mag.”

De grote vraag is nu of het demissionaire kabinet en demissionair minister-president Rutte willens en wetens tegen de bepalingen in de Grondwet hebben gehandeld. Is er bijvoorbeeld juridisch advies gevraagd aan de Raad van State? Of meent het kabinet dat de uitzonderingsregel hier van toepassing is?

Navraag bij de Rijksvoorlichtingsdienst leidde vandaag niet tot een antwoord. Dat bewindslieden (ministers en staatssecretarissen) niet tegelijkertijd Kamerlid mogen zijn, is sinds 1938 vastgelegd in Artikel 57 van de Grondwet. De ambten zijn volgens de Grondwet onverenigbaar. In hetzelfde artikel staat bijvoorbeeld ook dat een politicus geen lid van beide Kamers mag zijn.

Voor demissionaire bewindslieden geldt wel een uitzondering. Zij mogen gelijktijdig wel Kamerlid zijn, maar dat geldt alleen voor de duur van de formatie.Om de huidige situatie te voorkomen, had het kabinet volgens Voermans een aantal dingen kunnen doen. De taken van de uitgevallen bewindslieden hadden verdeeld kunnen worden over de overgebleven bestuurders, bijvoorbeeld.

Ook had het kabinet ervoor kunnen kiezen iemand van buitenaf – van buiten de Kamer dus – aan te wijzen. Dat is gebeurd bij Tom de Bruijn, gisteren beëdigd als minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Als laatste optie zouden de pas aangestelde bewindslieden (Wiersma, Weyenberg en Yesilgöz-Zegerius) hun Kamerzetel op kunnen geven. Maar dat zal volgens Voermans niet snel gebeuren.

“De Kamerleden die nu staatssecretaris zijn geworden, worden dat in het nieuwe kabinet misschien niet”, legt Voermans uit. “Als zij hun lidmaatschap nu opzeggen, zijn ze hun plek kwijt in de Kamer. Hun zetel moeten ze dan namelijk opgeven aan de volgende op de lijst en dat zullen ze dus niet snel doen.”

‘Buitengewoon onzorgvuldig’

Of de gang van zaken volledig in strijd is met de grondwet, is volgens de twee lastig te zeggen. Maar dat wil niet zeggen dat de ontstane situatie niet problematisch is.

Wat Van den Braak aan de huidige situatie met name een probleem vindt, is dat de Kamer niet is geïnformeerd. De verantwoordelijkheid om de Kamer op de hoogte te stellen van de ongebruikelijke gang van zaken, lag bij demissionair premier Rutte.

“Dit gaat allemaal stilzwijgend, dat is buitengewoon slordig en onzorgvuldig. Hoe dan ook gaat de situatie in tegen de geest van de Grondwet.”

De Koning benoemt Yesilgoz-Zegerius (VVD) tot staatssecretaris van Economische Zaken ANP

Nieuwe bewindslieden gedurende de Formatie

De koning beëdigde dinsdag 10.08.2021 drie nieuwe bewindslieden in het nu demissionaire kabinet. Tom de Bruijn (D66) wordt minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De Tweede Kamerleden Dennis Wiersma (VVD) en Steven van Weyenberg (D66) worden respectievelijk staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

De benoemingen waren vorige maand al aangekondigd, maar gaan vanwege de vakantie vandaag pas in. Het is de bedoeling dat ze deze portefeuilles op zich nemen tot er een nieuw kabinet zit. Hoe lang dat nog zal duren is de vraag. De formatie loopt nog, maar het ziet er vooralsnog niet naar uit dat daarin een grote doorbraak is bereikt.

Ervaren diplomaat

De Bruin (72) is zeer ervaren. Hij werkte lange tijd als diplomaat, onder meer als permanente vertegenwoordiger bij de Europese Unie. Ook was hij staatsraad in de Raad van State en wethouder in Den Haag. Tot voor kort was hij ook voorzitter van de raad van toezicht van Instituut Clingendael.

Van Weyenberg (48) is sinds 2012 Tweede Kamerlid voor D66. Hij voerde onder meer het woord over financiën en sociale zekerheid en was lid van het onderhandelingsteam van D66 in de lopende kabinetsformatie. Eerder was hij ambtenaar op verschillende ministeries.

Wiersma (35) zit sinds 2017 in de Tweede Kamer voor de VVD en had onder andere pensioenen en vreemdelingenzaken in zijn portefeuille. Voor hij in de Kamer kwam, was hij onder meer voorzitter van FNV Jong.

Twee ministers

Door de benoeming van De Bruijn zijn er weer twee bewindslieden op het departement van Buitenlandse Zaken: zijn partijgenoot (en partijleider) Kaag blijft minister van Buitenlandse Zaken en De Bruin neemt dus het deel Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel voor zijn rekening.

Sinds het voorjaar was er geen aparte minister voor Ontwikkelingssamenwerking meer: Kaag nam in mei het stokje als minister van Buitenlandse Zaken over van VVD’er Blok. Die stapte over naar Economische Zaken vanwege een burn-out van zijn partijgenoot Van ’t Wout.

Van Weyenberg is op Infrastructuur en Milieu de opvolger van zijn partijgenoot Van Veldhoven. Die wordt vicevoorzitter van een internationale organisatie voor duurzaam beleid. Sinds begin dit jaar was er geen staatssecretaris van Sociale Zaken meer. Minister Koolmees nam die taken er in januari bij.

Toegenomen werkdruk

De gecombineerde functies van Kaag en Koolmees werden uiteindelijk te zwaar geacht. In Den Haag wordt de benoeming van drie nieuwe bewindslieden ook als een signaal gezien dat de formatie nog wel even zal duren en dat er nog geen zicht is op een nieuw kabinet.

Lees: Rutte: combinatie Kamerlid en staatssecretaris zal niet meer voorkomen NOS 08.9.2021

Lees: Kamer beslist: combinatie Kamerlid en staatssecretaris wenselijk? NOS 08.09.021

Lees: Staatssecretarissen alsnog weg als Kamerlid NOS 02.09.2021

Lees: Drie staatssecretarissen geven hun Kamerzetel per direct op NU 02.09.2021

Lees: Drie staatssecretarissen geven hun Kamerzetel per direct op Telegraaf 02.09.2021

Lees: Staatssecretarissen zeggen toch Kamerlidmaatschap op  RTL 02.09.2021

Lees: Drie staatssecretarissen vertrekken per direct uit Tweede Kamer AD 02.09.2021

Lees: Drie staatssecretarissen geven per direct hun Kamerzetel op – Wel.nl 02.09.2021

Lees: Staatssecretarissen zeggen toch Kamerlidmaatschap op MSN 02.09.2021

Lees: Drie staatssecretarissen geven hun Kamerzetel per direct op MSN 02.09.2021

Lees: Samenvatting voorlichting over verenigbaarheid van de functie van minister of staatssecretaris met het Kamerlidmaatschap – Raad van State 01.09.2021

Lees: RvS: Kamerzetel staatssecretarissen niet ongrondwettelijk, wel ongelukkig NU 01.09.2021

Lees: Raad van State: Kamerleden in demissionair kabinet niet in strijd met Grondwet NOS 01.09.2021

Lees: Kamerlid en demissionair minister zijn is niet verboden, maar wel ongewenst Telegraaf 01.09.2021

Lees: Kamer wil advies over positie nieuwe staatssecretarissen Telegraaf  18.08.2021

Lees: Tweede Kamer wil advies over staatssecretarissen die ook Kamerlid zijn NU 18.08.2021

Lees: Staatssecretaris worden in een demissionair kabinet: mag dat wel? NOS 11.08.2021

Lees: Drie nieuwe bewindslieden beëdigd in demissionair kabinet NOS 10.08.2021

Lees: Nieuwe minister en twee nieuwe staatssecretarissen bekendgemaakt NOS 14.07.2021

Lees:  Staatssecretaris Van Veldhoven (D66) heeft andere baan  NOS 09.07.2021

Lees: Kamerlid Yesilgöz-Zegerius nieuwe staatssecretaris voor klimaat en energie NOS 25.05.2021

Lees: Minister van Economische Zaken Van ’t Wout legt functie neer vanwege burn-out NOS 21.05.2021

september 2, 2021 Posted by | Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Nieuwe staatssecretarissen in het demissionair kabinet alsnog weg als Kamerlid