Debat in de Digitale Hofstad

Stemmen uit de Haagse Wijken

Geluk in de relatie ‘Collectivisme – Individualisme’ in een virtuele wereld

Recentelijk nog verschenen er een aantal rapporten van het SCP (2007) (2009) en het CBS waarin verslag werd gedaan van de geluksbeleving van de Nederlanders.

In feite lag daar min of meer de klemtoon op de relatie Welvaart en Welzijn en de geluksbeleving daarbij. Geluk lijkt toch heel gewoon, maar is dat wel zo ? Wat is nu echt GelukOf is dit het echte Geluk ? Wat is er eigenlijk aan de hand ?  

Behalve de mediaberichten, ook op internet zoals  Den Haag Te Kijk,  zijn er volgens de tradities rondom de Kerst ook altijd toespraken. Opvallend maar ook deze keer weer geheel passend in het thema van de Kerstviering waar het gaat over geluk en de individualisering in onze maatschappij. 

Koningin Beatrix

Koningin Beatrix

Paus Benedictus XVI

Paus Benedictus XVI

 

 

 

 

 

Koningin Beatrix maakt zich in haar Kerstrede 2009 video zorgen over de doorgeschoten individualisering. Bijzondere aandacht vroeg ze voor de hedendaagse communicatie. Via internet en sms ondergraven we de naastenliefde en saamhorigheid in onze samenleving. “Echt contact ontstaat in daden en woorden. Taal is onmisbaar bij het opbouwen van vertrouwen”, zo zei koningin Beatrix in haar kersttoespraak, waarin ze nooit eerder zo somber en indringend was.  Later blijkt een en ander toch niet helemaal begrepen te zijn want ook Koningin Beatrix doet nu mee !!

‘Kersttoespraak was niet tégen Twitter’

Trouw 28.09.2010 Het kan natuurlijk door de nieuwe manier van communiceren komen. Duidelijk is wel dat de zorgen die de koningin vorig jaar in haar kersttoespraak uitte, heel anders waren bedoeld dan ze in de virtuele wereld van twitter, hyves en facebook werden opgevat.

Niet geheel toevallig is er een overeenkomst te bespeuren met de toespraak van de paus in Rome.

In zijn preek riep Benedictus XVI namelijk de gelovigen op het egoïsme te overwinnen, geweld af te zweren en God in hun leven de hoogste prioriteit te geven. Dat stelde paus Benedictus XVI vrijdag tijdens de traditionele kerstzegening urbi et orbi (voor de stad Rome en de wereld) vanaf een balkon van de St.-Pieter in Rome. In zijn boodschap riep de leider van de rooms-katholieke kerk op tot solidariteit en een vreedzaam samenleven, ook in tijden van crises. Volgens hem is de mensheid niet alleen diep door een ernstige economische crisis getroffen, maar meer nog door een „morele crisis”. 

En later ….. 

Tijdens een bijeenkomst op het Sint-Pietersplein met tienduizenden katholieke Italiaanse jongeren waarschuwde Benedictus voor het beeld dat de media en het internet schetsen van de liefde. 

“Media en internet maakt de liefde tot koopwaar die verhandelbaar is”, meent de paus. “Liefde zoals die vaak in de media en op het internet wordt gepresenteerd, is geen liefde maar egoïsme. Ze maakt helemaal niet gelukkig. Ware liefde eist offers”, aldus de paus.

Paus: Internet maakt van liefde koopwaar

AD 30.10.2010 ROME – Paus Benedictus XVI ziet opnieuw gevaren in de technologie. Eerder waarschuwde hij dat moderne technologie mensen verwart, zodat ze het onderscheid tussen realiteit en fictie verliezen. Vandaag waarschuwde hij voor het internet.

‘Paus moet twitteren’  

Telegraaf 30.2010 Paus Benedictus XVI, zijn kardinalen en bischoppen moeten de moderne tijd omarmen om nieuwe vooral jonge gelovigen aan zich te binden: ze moeten gaan twitteren.

Paus: nieuwe technologie verwart …

VK 30.10.2010 PAUS Koningin Beatrix mag inmiddels gezwicht zijn voor Twitter, van de paus hoeft dat niet verwacht te worden. Op een congres voor katholieke media stelde paus Benedictus XVI dat ‘nieuwe technologie’ mensen …

Paus: blog, in God’s naam!

VK 23.01.2010  Paus Benedictus XVI heeft de katholieke priesters zaterdag opgeroepen om veel gebruik te maken van sociale media.

….en weer verder met Beatrix:   Pas ‘In tijden van rampspoed komt het mooie in de mens naar boven.’ De naaste lijkt dus vervreemd en ver weg, maar bij rampspoed zien we plotseling hoe medegevoel wordt opgeroepen waardoor mensen zichzelf wegcijferen, aarzeling overwinnen, eigen angst of afkeer opzij zetten en alles over hebben voor een medemens in nood.

In de moeilijkste omstandigheden kan barmhartigheid zich uiten in daadwerkelijke naastenliefde. Dan komt het mooie in mensen naar boven: de bereidheid onbaatzuchtig hulp te bieden, er te zijn voor onbekenden, hen te steunen in wanhoop en pijn. Mededogen verbindt ons met de naaste in nood.

Een vastgehouden hand, een stem die moed inspreekt en ogen gericht op contact kunnen de boodschap van naastenliefde indringend overbrengen. In vrijwillige inzet voor anderen kent ons land een grote traditie. Onze wereld heeft mensen nodig met passie en betrokkenheid, die een plaats geven aan wie zijn buitengesloten, die klaar staan voor hun medemensen en die blijven geloven in het goede.”, aldus Koningin Beatrix.

Volgens  Koningin Beatrix heeft  ‘Het Ideaal van het Individualisme zijn eindpunt bereikt’.  “De mens wordt steeds afstandelijker waarbij het persoonlijke contact afneemt en in een verregaande staat verdigitaliseerd. Met de moderne hulpmiddelen op het internet om middels virtuele ontmoetingen met elkaar  te communiceren o.a. sms’en,  Twitter, Facebook, Hyves en andere manieren wordt die leegte feitelijk niet gevuld. 

De site Hyves boodt Koningin Beatrix spontaan een account aan om alvast te gaan oefenen. ‘Dan kan zij in haar kersttoespraak van 2010 vertellen of haar sociale leven er op voor- of achteruit is gegaan’. Dat zei Raymond Spanjar, een van de oprichters van Hyves.

Volgens mediaprofessor Mark Deuze is de Kersttoespraak van de koningin doordrenkt van een grote angst voor technologie. Deze komt volgens hem precies overeen met hoe politici en de regering over nieuwe media denken.

“Er is welzeker veel verbondenheid.  Misschien niet zozeer met onze buren, maar meer op een wereldwijde schaal. Technologie verbindt de mensen met elkaar, maar op een andere manier dan vroeger.”, aldus Mediaprofessor Mark Deuze.  Maar toch begint je wereld in je straat !

Mediaprofessor Mark Deuze  ziet dat mensen meer compassie met elkaar hebben dan ooit tevoren. We hebben dan misschien minder contact met mensen uit de straat, maar we schrijven ons massaal in om vrijwilligerswerk te doen.

Terwijl uit  onderzoek juist blijkt dat de animo voor het vrijwilligerswerk in de buurt drastisch afneemt.  Wel neemt het vrijwilligerswerk tbv de ontwikkelingssamenwerking in de 3e wereld toe. Echter ook hier De wereld begint in je straat vanaf je voordeur.

In onze huidige Informatiesamenleving  ofwel kennismaatschappij nemen we middels o.a.  ICT technologie sneller kennis en informatie tot ons.  Afstanden zijn hierdoor korter geworden.  Waar het echter om gaat, dat is de fysiek- sociale samenhang bij communicatie. Dit gaat  gepaard met de gewone allerdagelijkse emoties zoals mekaar zien lachen en de Non-verbale elementen welke een essenstieel onderdeel vormen  bij deze communicatie.  

Wat zegt bijveerbeeld een zekere Lily Allen over haar Facebook ? Dus Get a Real Life.

Koningin Beatrix heeft wel wat teweeggebracht met haar kersttoespraak over het individualiserende en afstandelijke internet. De redactie van Trouw gaat bij haar lezers te rade  Zij vindt, wij vinden en… u vindt? Zie bijvoorbeeld ook de drukke discussie op de site van Trouw daarover. Kijk ook eens bij In de Buurt. En ook stelt het Trouw dat Internet juist het sociaal contact bevorderd. 

Een digitaal rijker leven AD 11.01.2010 Volgens koningin Beatrix zijn niet alle digitale mogelijkheden een verrijking. Marieke Henselmans denkt daar anders over. 

En wat meldt de Volkskrant ? De sociale netwerksite Beautiful People heeft 5000 gebruikers verwijderd omdat ze te dik waren geworden tijdens de feestdagen.  Alleen mooie mensen kunnen lid worden van Beautiful People. Aspirantleden worden door de gemeenschap voorzien van een cijfer. Alleen als het cijfer hoog genoeg is, worden ze toegelaten.

Ook steeds meer Banken mengen zich in discussies op sociale netwerken als Twitter, Hyves en Facebook. ING heeft zelfs een speciale afdeling opgericht om op deze ontwikkeling in te spelen.

Heeft Beatrix een punt?

Het AD heeft een Poll gehouden waaruit blijkt dat een meerderheid het standpunt van  Koningin Beatrix niet deelt.  

–          Ja, al dat vluchtig contact is echt niet goed,

–          Nee, niks mis met sms en chat,

–          Waar bemoeit ze zich mee.

Uitslag: Een meerderheid (55%) van de bijna 14.000 stemmers op de poll vindt dat Beatrix hierin geen punt heeft en dat er niks mis is met sms’en en chatten. Zo’37% meent zelfs dat Beatrix zich hier niet mee bemoeien. Een krappe minderheid (45%) staat achter de woorden van de koningin.

Daarmee ligt de reactie van de lezers van het AD in lijn met die van Amerikanen, zoals blijkt uit recent onderzoek van Pew Research Centre for the People and the Press.

De top 4 van meest positieve veranderingen uit het afgelopen decennium bestaat uit mobiele telefonie, groene produkten, email en internet. Ook de opkomst van blackberry’s/iPhone’s en online shopping wordt positief beoordeeld.

De meningen over sociale netwerksites en blogs zijn verdeelder, maar nog steeds is het aantal mensen dat sociale netwerksites en blogs een positieve ontwikkeling vind groter dan het aantal dat het een negatief vind, aldus Krispijn Beek.

AD 30.12.09  Video – Zo’n veertig Twitteraars  hebben elkaar woensdagmiddag  de hand geschud op de Dam in Amsterdam. De initiatiefnemer, die twittert onder de naam @kersttoespraak, bedacht deze actie om koningin Beatrix te bewijzen dat virtuele contacten wel degelijk 'real life' contacten kunnen opleveren.

Boxee integreert sociale media met televisie

Met een laptop voor de televisie zitten is voortaan onnodig.

Overigens kwam het CBS op 21.12.09 met de publicatie De digitale economie 2009. Dit beschrijft de ‘Digitalisering van de Nederlandse Samenleving’. In het bijzonder H5 levert een goed beeld van het gebruik van ICT in Huis.

Zie ook: 

Jaarboek ict en samenleving 2006    SCP 2006

Jaarboek ICT en samenleving 2004  SCP 2004

Toch heeft Koningin Beatrix hier wel degelijk een aandachtspunt gemaakt. Hoewel zij een oorzakelijk verband legt terwijl het om een sociaal-maatschappelijk symptoom (signaal) gaat.

Dit gezien de Internetverslaving en ook het steeds vaker voorkomende digitale Geweld op de digitale snelweg. En ook het internetgebruik van in isolement geraakte mensen. Die  met persoonlijke problemen vanuit dat isolement tot verschrikkelijke daden komen. En hoe gaat het met de Surfende senioren achter Achter de schermen ?

Bij jongeren is er nogal eens sprake van Internetverslaving-depressiviteit. Mede daarom wordt er ruimschoots aandacht besteed aan Jongeren en media. In 2007 was 3% van de jongeren van 11-17 jaar een compulsieve Internetgebruiker, een daling ten opzichte van 2006 (4,3%). Het gaat om zo’n 25.000 jongeren die moeite hebben hun internetgebruik onder controle te houden, zij zijn gemiddeld 27 uur per week bezig met online-gamen.

Zij doen het slechter op school en ook psychisch en sociaal gaat het met hen minder goed dan met niet-compulsieve gamers. Dit blijkt uit de Monitor Internet en Jongeren die in 2007 ruim 4900 jongeren in de leeftijd van 11 tot en met 16 jaar gevraagd heeft naar hun internetgebruik. 97% van hen blijkt thuis toegang tot internet te hebben.

In 2007 zijn ouders duidelijk strenger geworden ten aanzien van het internetgebruik van hun kinderen, waarschijnlijk door de uitgebreide aandacht voor dit onderwerp in de media en op scholen. Toch is de kwaliteit van de communicatie tussen ouders en hun kinderen over internet in 2007 verslechterd ten opzicht van 2006. Dit pleit voor meer wetenschappelijk onderbouwde voorlichting en de rol  van de ouders.

Digitale kloof is helemaal terug

Trouw 20.01.2010  Kinderen kunnen helemaal hun eigen gang gaan op het mobiele internet. Ouders hebben geen zicht meer op wat ze daar uitspoken. Er is een revolutie gaande, die niet iedereen wil zien. Dat was voor Liesbeth Hop en Bamber Delver de reden om het boek ’De Wifi-generatie’ te schrijven.

Uit een vrij recent onderzoek bleek onlangs nog dat veel jongeren met hun problemen thuis en op school vanuit hun isolement veel tijd per dag doorbrengen achter hun PC (4 tot 6 uur per dag). Hun Gamen en Chatten etc. via Internet blijkt feitelijk een ontsnapping te zijn aan de realiteit. Via de anonimiteit proberen zij hun frustratie kwijt te raken. Denk hierbij aan de recente moordaanslagen van onder andere scholieren. Hier ging vaak een intensief internetgedrag aan vooraf welke eigenlijk een Noodroep was om hulp.

Volgens communicatiespecialisten zijn we ondertussen bijna allemaal Facebook-moe. “Het wordt ons allemaal gewoon te veel”, zegt de Vlaamse multimedia-expert Pieter Baert in Het Laatste Nieuws. “We moeten de virtuele vrienden 24/24 te woord staan, we moeten 7/7 al onze belevenissen met de wereld delen. Verdomd moeilijk om dat alles nog gecombineerd te krijgen met het werk, de kinderen en het huishouden. En dan komt er een dag waarop je merkt dat er op al die webpagina’s ook helemaal niets meer te vertellen valt dat de moeite waard is. Heel eenvoudig omdat er gewoon geen tijd meer over is om nog iets te beléven.”

E-vakantie
Volgens Baert wordt 2010 het jaar van de e-vakantie, letterlijk vakantie nemen van de technologie. “Je ziet nu al dat een heleboel mensen er voorzichtig de gewoonte van maken om in het weekend de laptop dicht te gooien. Binnenkort gaat waarschijnlijk ook de gsm uit. We hebben genoeg van al die drukte.”

… en verder:

Pleeg digitale zelfmoord op Web 2.0 Suicide Machine

‘Ontvrienden’ is woord van het jaar 

1 scheiding op 5 door Facebook en Twitter

Ook het commentaar in Trouw 27.12.09 stelt dat de Koningin terecht aandacht vraagt voor de keerzijde van de virtuele samenleving. Koningin Beatrix legde met haar toespraak de vinger op een gevoelige plek: op het reëel bestaande risico dat een virtuele wereld uiteindelijk de echte wereld verdringt.

In de jaren zestig stak de destijds vermaarde wetenschapper en mediagoeroe Marshall McLuhan onbekommerd de loftrompet over de opkomst van het elektronische tijdperk, waarin afstanden geen rol meer zouden spelen. Uiteindelijk zou iedereen zich deelgenoot mogen weten van een mondiaal dorp, dat inmiddels alweer decennia te boek staat als ’the global village’.

De burger mag zich dan wel volop roeren in dit mondiale dorp, daarmee is hij nog allerminst een deelgenoot, zoals McLuhan veronderstelde. Daarvoor zijn de contacten vaak te vluchtig, te snel en te globaal. Hoe dan ook lijkt echte gemeenschapszin vaak ver te zoeken.

De moderne burger is vooral met zichzelf bezig en lijkt van de ander weg te kijken.

Met deze constatering oogstte de koningin in tal van webgemeenschappen prompt een storm van kritiek. Begrijpelijk, want vaak zijn virtuele contacten een opstapje naar echte contacten, of faciliteren ze bestaande contacten. 

Zij legde wel degelijk de vinger op een gevoelige plek: op het reëel bestaande risico dat een virtuele wereld uiteindelijk de echte wereld verdringt. Dat wordt in de hand gewerkt als steeds meer burgers schuilgaan achter hun schermen en spreken zonder tevoorschijn te komen, zoals de koningin beeldend omschreef. 

Zij sloeg de spijker ook al op de kop met de constatering dat deze anonimiteit het grof uiten van emoties een stuk makkelijker maakt. Daarmee kwam ze terug op haar toespraak van 2007, namelijk dat grofheid in woord en daad de verdraagzaamheid aantast.

De media heeft waarschijnlijk de context van de Kersttoespraak niet helemaal begrepen. Internet is niet de boosdoener. Het is in feite een hulpmiddel en bij fout gebruik gebeuren er foute dingen.

Dit zijn juist dus die signalen van een ‘Doorgeslagen Individualisering’.

Wat zal het verschil zijn bij het Internetgedrag in de relatie: Collectivisme – Individualisering ?

Als je dit punt legt naast het onlangs verschenen rapport van het SCP en het CBS dan rijst hier tevens de vraag: Wat is de relatie van de Geluksbeleving in samenhang met het Collectivisme en de Individualisering ? 

Ooit begon het met de Verzorgingsstaat om vandaar door te gaan op de weg naar de Welvaartsstaat  !

Toekomstbestendige verzorgingsstaat  CPB  2005

De maat van de verzorgingsstaat    SCP 2000 

De steun voor de verzorgingsstaat in de publieke opinie, 1970-2002 SCP 2005

Het is nu de tijd om onze GPS en TomTom te programmeren op de Welzijnsstaat. Er werd zelfs al eens gesproken over de Herijking ervan. Maar in feite ging het om de afbraak van de VerzorgingsstaatReinventing the Welfare State   CPB 2006

Zie ook:

‘We leven niet meer in de jaren vijftig’  telegraaf 27.12.09

‘We leven niet meer in de jaren vijftig’  Trouw 27.12.09

Mediaprofessor: Koningin leeft in jaren vijftig  Elsevier 27.12.09

Kritiek op communicatie via sms en internet in kersttoespraak Telegraaf 25.12.09

Koningin nooit eerder zo somber Telegraaf 25.12.09  VIDEO

‘Echt contact ontstaat in daden en woorden’ Trouw 25.12.09

Koningin kritisch over virtuele contacten Trouw 25.12.09 

Beatrix hekelt moderne mens Trouw 25.12.09

Beatrix: Internet maakt mens te afstandelijk Elsevier 25.12.09

Koningin wijt individualisering aan sms en chat  AD 25.12.09 

Koningin kritisch over virtuele contacten NRC 25.12.09

Kerstrede in teken van echt contact  Telegraaf 25.12.09

Koningin kritisch over virtuele contacten Parool 25.12.09 

Individualisering te ver doorgeschoten!  25.12.09 

Levenslang

Levenslang

Jaren geleden kreeg ik al een soortgelijk gevoel met het nummer van Europe  ‘Prisoners in Paradise’

We zijn gevangenen geworden van ons eigen privé-paradijs overladen met Homedesign, designkleding,  spelendingetjes en de gadgets en andere statussymbolen. Welke  ons via ons consumentengedrag wordt aanpraat. Maar maakt dat alles ons echt meer gelukkig ??? 

Voorbeelden 2009: 

Koninginnedag  2009 Apeldoorn Dieptepunt – Koninginnedag 30 April 2009

Kerstmis 2009 Vrouw bespringt Paus Benedictus XVI

Slechts 2 voorbeelden van signalen waaruit blijkt wat er kan gebeuren met personen die sociaal geisoleerd raken. Denk ook aan de schietpartijen op verschillende scholen in de internationale samenleving.  En zo kunnen we een lange lijst maken van signalen waar de geluksvraag een dominerende rol speelt. 

We moeten maar weer terug naar de tijd van het collectivisme, althans zo lijkt het wel !!!

Zie ook:

Geluk is… weg met het individualisme – Trouw  31.12.2007 – 

Al dat losmaken en individualiseren van de afgelopen decennia – filosoof Joep Dohmen heeft er moeite mee omdat ’autonomie’ veel te beperkt wordt opgevat: als niet-inmenging. Daardoor hebben mensen het idee dat ze onafhankelijk en sterk moeten zijn, dat ze het zélf moeten doen, los van anderen. Die valse vrijheid die ons wordt toegeschreven, maakt ons eigenlijk ongelukkig, redeneert hij, want mensen zijn juist heel afhankelijke wezens. Ook Dohmen vindt dat we meer voor elkaar moeten doen, meer moeten erkennen dat we elkaar hard nodig hebben.

Exit individualisme. En zo zal ook materialisme – we wisten het stiekem al wel – ons niet gelukkig maken, stellen ongeveer alle geïnterviewden. Loopbaancoach Annejos Wafelbakker ziet het bij een van haar cliënten die na een artsenopleiding van elf jaar serieus overweegt om fotograaf te worden. Een prachtig salaris en dito carrièreperspectief maar toch, zegt Wafelbakker, genoeg redenen om ongeveer driekwart van dit salaris vrijwillig in te leveren. ,,Ze is moe, haar lichaam roept stop; ze wil haar droom verwezenlijken en gaan fotograferen.”

Sonja Lyubomirsky citeert in haar boek veel onderzoek waaruit blijkt dat mensen die doelen buiten zichzelf najagen – macht, geld, schoonheid – gemiddeld mínder gelukkig zijn. En econoom Henriëtte Prast ziet het ook op macroniveau: ,,In de afgelopen decennia zijn wij als westerse samenleving veel rijker geworden”, zegt zij. ,,Maar we zijn niet heel veel gelukkiger worden. Een gigantische welvaartsstijging gaat gepaard met maar een klein beetje geluksstijging.”

Bij de oude denker Aristoteles betekent gelukkig zijn ’gelukt zijn’. Door jezelf langzaam te ontwikkelen, kun je tot jouw eigen set van goede gewoontes komen. Die gewoontes leiden tot deugden, bijvoorbeeld vriendelijkheid, bescheidenheid, loyaliteit. Je bent volgens Aristoteles ’gelukt’ als je aan het eind van je leven kunt zeggen: Ik heb mezelf ontplooid.

Zie ook: Dossier Geluk Trouw

De Nederlandse cultuur is, net als de meeste andere westerse culturen, verworden tot sterk individualistisch. Leden van dergelijke culturen zien zichzelf als onafhankelijke individuen; persoonlijke doelen gaan voor die van de groep.

Minderheden zijn daarentegen voor het overgrote deel afkomstig uit typisch collectivistische culturen. Een belangrijk kenmerk daarvan is dat gedrag sterk bepaald wordt door de relaties die de personen met elkaar hebben, bijvoorbeeld de positie van een kind ten opzichte van de ouders.

Vertegenwoordigers van collectivistische culturen zien zichzelf op fundamenteel niveau verbonden met anderen, waarbij individuele doelen worden opgeofferd aan het belang van de groep.

Vrijheidsbepaling: (de mogelijke invloed van de samenleving op onze vrijheid en vrije wil)

Het is niet het individu dat bepaald dat het vrij is binnen een groep of samenleving, het is de groep of samenleving die bepaald of het individu vrij is.

Binnen de groep of samenleving kan men nooit totaal vrij zijn, men moet buiten de groep of samenleving treden om totaal vrij te kunnen zijn, daardoor is totale vrijheid slecht voor iedere groep of samenleving, de identiteit van elk individu wordt niet bepaald door het individu zelf maar door alles wat hij voor de groep of samenleving niet is.

Het collectivisme, de groep of samenleving is een middel om zichzelf te dienen, hetzelfde geldt voor het individualisme, beide moeten in evenwicht zijn om een goede psyche te bewerkstelligen.

We moeten individualiteit (daar waar het moet) ondergeschikt maken aan het collectieve belang van alle individuen en het ‘overleven’ van onze beschaving.

Definitie van vrijheid:

Het kunnen gebruik maken van al de mogelijkheden en vrijheden die onze planeet ons biedt, al dit met respect voor de medemens, de samenleving en de natuur, dit is pure en echte vrijheid, het is de beste samenlevingsvorm voor iedereen.

Streven naar vrijheid is niet enkel streven om vrij rond te lopen alleen, het is streven naar een evenwichtige vrijheid “voor iedereen” in zijn totaliteit.

Achtergrond: 

Individualisering en sociale integratie SCP 2004 

Collectivisme – Wikipedia

Individueel of collectivistisch

COLLECTIVISME

Collectivisme en Individualisme in Nationaal verband

[PDF] De culturele dimensies volgens Hofstede

[PDF] Microsoft PowerPoint – college9 Hofstede

december 26, 2009 Posted by | Uncategorized | , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 8 reacties